Bé nhà mẹ 2 tuổi rồi nhưng vẫn chưa biết nói? So với bạn bè cùng trang lứa, bé nói được ít từ hơn? Mẹ đang rất lo lắng vì không biết có phải bé nhà mình đang chậm nói. Bài viết dưới đây sẽ chỉ ra cho cha mẹ cách nhận biết các dấu hiệu trẻ chậm nói để từ đó có cách khắc phục cho hiệu quả.

Nhận diện dấu hiệu trẻ chậm nói và phương pháp điều trị

Một số khái niệm

Chậm nói là sự chậm trễ trong việc tiếp thu ngôn ngữ nói ở trẻ.

Ngôn ngữ là một hệ thống các ký hiệu mà thông qua đó, con người có thể truyền đạt những suy nghĩ, cảm xúc của bản thân. Ngôn ngữ gồm có 3 phần là: ngôn ngữ tiếp thu, biểu cảm và hình ảnh.

  • Tiếp thu ngôn ngữ là khả năng xử lý và hiểu ngôn ngữ.
  • Ngôn ngữ biểu đạt là khả năng giao tiếp thông qua lời nói, chữ viết hoặc ngôn ngữ ký hiệu chính thức.
  • Các yếu tố hình ảnh bao gồm giao tiếp bằng mắt, và bằng cử chỉ.

Bé chậm nói có thể là nguyên nhân chính của tình trạng khiếm khuyết ngôn ngữ cụ thể, hoặc rối loạn ngôn ngữ phát triển, hoặc thứ phát sau một tình trạng khác như hội chứng rối loạn thần kinh.

Chậm phát triển ngôn ngữ là khi trẻ không đạt được các mốc phát triển ngôn ngữ và lời nói bình thường ở độ tuổi đi học.

Dịch tễ và yếu tố nguy cơ

Có tới 15% trẻ 2 tuổi bị chậm nói và chậm ngôn ngữ

5% trẻ em trong độ tuổi đi học chậm nói và chậm ngôn ngữ

Cứ 3 bé trai thì có 1 bé gái chậm nói.

Các yếu tố nguy cơ

  • Tiền sử gia đình có cha/mẹ bị chậm nói/ngôn ngữ hoặc bị rối loạn ngôn ngữ
  • Giới tính nam
  • Trình độ học vấn của người mẹ thấp
  • Người mẹ bị trầm cảm
  • Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân khi sinh <1000g

Quá trình phát triển giọng nói và ngôn ngữ bình thường ở trẻ

Trẻ dưới 12 tháng

Đối với trẻ ở độ tuổi này, điều quan trọng là cha mẹ phải theo dõi được các dấu hiệu cho thấy trẻ đang sử dụng giọng nói của mình ở bất kỳ hình thức nào. Khi bắt đầu có dấu hiệu tập nói, trẻ có thể thủ thỉ và bập bẹ liên tục dù không rõ. Khi trẻ lớn hơn (khoảng 9 tháng tuổi), chúng bắt đầu kết hợp các âm tiết lại với nhau, các âm điệu khác nhau và có thể nói những từ đơn giản như “mama”, “papa”, “ bà bà”.

Đâu là dấu hiệu trẻ chậm nói? Ba mẹ cần làm gì khi trẻ chậm nói? | theAsianparent Vietnam

Trẻ có thể gọi papa, mama khi được 9 tháng tuổi

Trẻ dưới 12 tháng tuổi cũng nên nhận biết được âm thanh và bắt đầu nhận biết được các đồ vật thông thường (như khăn, áo, bình sữa…). Những bé chăm chú quan sát nhưng không có phản ứng với bất cứ âm thanh gì rất có khả năng là dấu hiệu mất thính giác.

Trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi

Trẻ ở độ tuổi này có thể bập bẹ nói được nhiều loại âm tiết như p, b, m, d, n…, bắt chước được những âm thanh và từ do cha mẹ mô phỏng và có thể nói được một hoặc nhiều từ một các tự nhiên. Bé cũng phải hiểu được và làm theo mệnh lệnh đơn giản (ví dụ như đưa cho mẹ đồ chơi, đưa cho bố bình sữa…)

Trẻ từ 18 đến 24 tháng tuổi

Mặc dù có rất nhiều sự thay đổi, nhưng từ tháng thứ 18, hầu hết trẻ sẽ nói được khoảng 20 từ và khi trẻ bước sang tuổi thứ 2 sẽ nói được 50 từ trở lên. Đến khi được 2 tuổi, trẻ đã có thể bắt đầu kết hợp hai từ để tạo thành những câu nói đơn giản như “bố ơi!” hoặc “con đói”. Trẻ phải có khả năng nhận biết được các đồ vật thông thường (ngoài đời và trong tranh), có thể chỉ được vào mắt, mũi, tai khi được yêu cầu, và trẻ có thể làm theo 2 mệnh lệnh cùng lúc (ví dụ như “Con hãy nhặt bình sữa lên và đưa cho mẹ nào…”

Trẻ từ 2 đến 3 tuổi

Cha mẹ sẽ thấy trẻ nói được nhiều hơn, vốn từ vựng của trẻ sẽ tăng lên (đến mức không thể đếm được) và trẻ thường xuyên kết hợp ba từ hoặc nhiều từ trở lên thành câu.

Sự hiểu biết của trẻ cũng sẽ tăng lên khi được 3 tuổi. Trẻ sẽ bắt đầu hiểu ý nghĩa của việc “đặt nó lên bàn” hoặc “đặt nó dưới đất”. Bé cũng sẽ bắt đầu xác định được các loại màu sắc và hiểu được các khái niệm mô tả (như lớn và nhỏ).

Sữa Nan A2 ÚC số 3 cho bé từ 1 tuổi trở lên

Trẻ 3 tuổi đã có thể kết hợp nhiều từ thành câu nói

Sự khác biệt giữa lời nói và ngôn ngữ

Lời nói và ngôn ngữ thường dễ bị nhầm lẫn, nhưng vẫn có sự phân biệt giữa 2 khái niệm này.

  • Lời nói là sự diễn đạt bằng lời của ngôn ngữ, bao gồm sự phát âm – là cách mà âm thanh và từ ngữ được hình thành.
  • Ngôn ngữ là một khái niệm rộng hơn nhiều, nó đề cập đến toàn bộ hệ thống diễn đạt và tiếp nhận thông tin. Đó là sự hiểu biết và được hiểu thông qua giao tiếp bằng lời nói, văn bản hoặc cử chỉ.

Mặc dù lời nói và ngôn ngữ khác nhau nhưng chúng thường khá trùng lặp. Một đứa trẻ có vấn đề về ngôn ngữ có thể phát âm tốt các từ nhưng không thể ghép nhiều hơn hai từ lại với nhau, trẻ có thể nói tốt nhưng lại gặp khó khăn khi làm theo hướng dẫn…

Dấu hiệu cảnh báo trẻ chậm nói

Nếu trẻ có những biểu hiện dưới đây, cha mẹ cần hết sức lưu ý vì đó là dấu hiệu cảnh báo trẻ chậm nói:

Trẻ từ 12 đến 24 tháng:

  • Trẻ dưới 12 tháng không thích sử dụng cử chỉ, ví dụ như chỉ tay hoặc vẫy tay chào khi tạm biệt
  • Trẻ được 18 tháng thích sử dụng cử chỉ hơn là dùng lời nói để giao tiếp
  • Trẻ 18 tháng gặp khó khăn khi bắt chước một âm thanh nào đó
  • Trẻ khó hiểu các yêu cầu đơn giản bằng lời nói

NHỮNG DẤU HIỆU CỦA TRẺ CHẬM NÓI - Kyna.vn

Trẻ chậm nói không vẫy tay khi chào tạm biệt

Trẻ trên 2 tuổi:

  • Chỉ có thể bắt chước lời nói hoặc hành động của cha mẹ mà không tự tạo ra được các từ hoặc cụm từ một cách tự phát.
  • Chỉ có thể nói lặp đi lặp lại một số từ nhất định mà không thể sử dụng ngôn ngữ miệng để giao tiếp nhiều hơn.
  • Không thể thực hiện được các hướng dẫn đơn giản
  • Có giọng điệu bất thường (ví dụ như giọng khàn hoặc giọng mũi)
  • Trẻ nói khó hiểu hơn so với dự kiến ​​đối với độ tuổi của trẻ. Cha mẹ và những người chăm sóc thường xuyên nên hiểu khoảng một phần hai đoạn hội thoại của trẻ khi được 2 tuổi và khoảng ba phần tư khi trẻ 3 tuổi, nếu không thì có nghĩa là trẻ 3 tuổi chậm nói. Đến 4 tuổi, những gì mà trẻ nói gần như phải được hiểu bởi bất kỳ ai, kể cả những đối tượng không quen bé từ trước.

Khi nào nên lo lắng về việc trẻ chậm nói

Trẻ chậm nói thích dùng cử chỉ hơn lời nói

Nguyên nhân trẻ chậm nói và chậm ngôn ngữ

Có nhiều nguyên nhân gây chậm phát triển lời nói và ngôn ngữ ở trẻ. Chậm nói ở một đứa trẻ đang phát triển bình thường có thể do khiếm khuyết về miệng như các vấn đề về lưỡi hoặc vòm miệng. Trẻ bị dính thắng lưỡi cũng có thể gây hạn chế hoạt động của lưỡi để tạo ra lời nói.

Trẻ chậm nói cũng có thể có các vấn đề về hoạt động miệng, nghĩa là giao tiếp kém hiệu quả trong các vùng não chịu trách nhiệm tạo ra lời nói. Trẻ gặp khó khăn trong việc sử dụng và phối hợp môi, lưỡi, hàm để tạo ra âm thanh, lời nói.

Các vấn đề về thính lực cũng có liên quan đến việc trẻ em chậm nói, đó là lý do vì sao mà các bác sĩ sẽ luôn kiểm gia thính lực của trẻ nếu trẻ gặp các vấn đề về khả năng nói. Một đứa trẻ có vấn đề về thính giác có thể gặp khó khăn trong việc nói cũng như hiểu và sử dụng ngôn ngữ.

Viêm tai giữa, đặc biệt là viêm mãn tính có thể ảnh hưởng đến thính lực của trẻ. Tuy nhiên, nếu trẻ được điều trị kịp thời sẽ không quá ảnh hưởng đến khả năng nói.

Cha mẹ cần làm gì khi trẻ chậm nói?

Giống như nhiều vấn đề khác, phát triển lời nói là sự kết hợp giữa tự nhiên và cách nuôi dưỡng của cha mẹ. Di truyền sẽ quyết định một phần trí thông minh và sự phát triển ngôn ngữ, giọng nói. Tuy nhiên, phần lớn sẽ phụ thuộc vào môi trường xung quanh. Trẻ có được luyện tập giao tiếp ở nhà hay ở nhà trẻ hay không? Trẻ có được trao đổi với mọi người xung quanh không? Trẻ nhận được phản hồi gì từ mọi người?

Đừng vội lo lắng, hãy thử áp dụng các phương pháp dạy trẻ chậm nói sau

Sự giao tiếp của cha mẹ với bé ảnh hưởng rất nhiều đến khả năng nói của trẻ

Khi trẻ gặp các vấn đề về lời nói, cũng như ngôn ngữ hoặc thính giác, cha mẹ cần có những can thiệp sớm để giúp trẻ. Trước tiên, hãy tìm hiểu rõ nguyên nhân vì sao trẻ chậm nói để từ đó có các cách khuyến khích phát triển giọng nói.

Dưới đây là một số cách dạy trẻ chậm nói mà cha mẹ có thể áp dụng:

  • Hãy dành nhiều thời gian để giao tiếp với con hơn, ngay cả khi bé còn rất nhỏ. Hãy nói chuyện, hát cho bé nghe, và khuyến khích bé bắt chước lời nói và cử chỉ của cha mẹ.
  • Hãy đọc sách cho con nghe, sớm nhất từ khi 6 tháng tuổi. Hãy tìm cho trẻ những quyển sách mềm, sách tranh phù hợp với lứa tuổi, khuyến khích trẻ nhìn mỗi khi mẹ đặt tên cho các bức tranh. Sau đó, chuyển sang các bài hát thiếu nhi có nhịp điệu hấp dẫn.
  • Sử dụng các tình huống hàng ngày để luyện nói cho trẻ chậm nói và củng cố vốn ngôn ngữ của trẻ. Nói cách khác, hãy nói theo cách của bạn với trẻ suốt cả ngày. Ví dụ: đặt tên cho các loại thực phẩm ở siêu thị, giải thích những bước mẹ đang làm khi đang nấu cơm, chỉ cho bé các loại xe khi đang đi trên đường. Hãy đặt câu hỏi và nghe trẻ trả lời… Đây là cách dạy bé 2 tuổi chậm nói đơn giản nhưng rất hiệu quả.

Liệu pháp can thiệp giúp trẻ rối loạn phát triển, trẻ tự kỷ, chậm nói tiến bộ tại nhà | Báo Dân trí

Đọc sách cho trẻ nghe từ khi còn nhỏ là cách giúp trẻ nhanh nói hơn

Dù đang ở độ tuổi nào thì nhận biết sớm vấn đề và có cách khắc phục sớm là cách tốt nhất để điều trị cho trẻ chậm nói và chậm ngôn ngữ. Nếu mẹ thấy bé có bất cứ dấu hiệu nào của trẻ chậm nói, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế để được tư vấn bởi các bác sĩ. Tuy nhiên, ngay từ khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ hãy tương tác thật nhiều với trẻ, luyện tập cho trẻ phát âm và nhận biết thế giới xung quanh để con có thế nói sớm và phát triển đồng đều nhé.

 

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here